Aplikacja adwokacka

Pośród aplikacji najczęściej wybieranych przez absolwentów studiów prawniczych znajduje się od wielu już lat aplikacja adwokacka. Szkolenie w ramach tej aplikacji trwa 3 lata i rozpoczyna się z dniem 1 stycznia każdego roku. Aplikacja adwokacka służy odpowiedniemu przygotowaniu aplikantów adwokackich do samodzielnego wykonywania zawodu adwokata, poprzez m.in. zdobycie umiejętności:  sporządzania opinii prawnych, redagowania pism procesowych i umów, jak również wykonywania w sposób należyty zastępstwa procesowego.

Kto może dołączyć do grona aplikantów adwokackich? Na pytanie do odpowiedź przynoszą przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188, z późn. zm.). Stosownie do ich brzmienia, aplikantem adwokackim może zostać osoba, spełniająca następujące warunki:

  • jest nieskazitelnego charakteru, a jej dotychczasowe zachowaniem daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata
  • korzysta z pełni praw publicznych
  • posiada pełną zdolność do czynności prawnych
  • ukończyła (zakończone uzyskaniem tytułu magistra) studia prawnicze na terenie RP lub zagraniczne studia prawnicze, uznane na terytorium RP
  • uzyskała ocenę pozytywną z egzaminu wstępnego na aplikację

O ile większość z wyżej wskazanych warunków (zwłaszcza kwestia nieskazitelnego charakteru czy braków jakichkolwiek ograniczeń w zakresie zdolności do czynności prawnych) nie budzi większych wątpliwości, to nieco szerszego omówienia wymaga z pewnością temat egzaminu wstępnego na aplikację.

Egzamin wstępny na aplikację adwokacką przeprowadzany jest co roku (w ostatnich latach – zwykle pod koniec września) przez komisje egzaminacyjne, powoływane przez Ministra Sprawiedliwości. Szczegółowe informacje w przedmiocie corocznego egzaminu ogłaszane są przez Ministra Sprawiedliwości nie później niż do dnia 30 czerwca danego roku. Zamieszczane na stronach Biuletynu Informacji Publicznej ministerstwa ogłoszenie wskazuje w szczególności:

  • termin, w jakim przeprowadzony zostanie egzamin wstępny
  • właściwość miejscową i dane adresowe poszczególnych komisji kwalifikacyjnych
  • wysokość opłaty za przystąpienie do egzaminu
  • termin do złożenia zgłoszenia do egzaminu
  • wytyczne w zakresie zawartości zgłoszenia do egzaminu wstępnego (m.in. wzór wniosku o dopuszczenie do egzaminu czy wzór formularza osobowego)

Egzamin wstępny na aplikację adwokacką ma formę testu jednokrotnego wyboru, złożonego ze 150 pytań, zawierających 3 możliwe odpowiedzi. Każda poprawna odpowiedź (jedna z trzech dostępnych) gwarantuje uczestnikowi egzaminu 1 punkt. Uzyskanie przez kandydata progu
co najmniej 100 punktów równoznaczne jest z osiągnięciem przez niego pozytywnego wyniku
z egzaminu wstępnego, co stanowi warunek niezbędny do rozpoczęcia szkolenia w formie aplikacji adwokackiej.

Kształcenie w ramach aplikacji adwokackiej rozpoczyna się co roku z dniem 1 stycznia i trwa 3 lata. Aplikacja odbywa się pod kierunkiem patrona, mającego za zadanie przygotowanie aplikanta adwokackiego do należytego wykonywania zawodu adwokata w przyszłości.

Szkolenie aplikacyjne jest odpłatne. Wysokość opłaty rocznej za aplikację adwokacką określana jest w drodze rozporządzenia wydawanego przez Ministra Sprawiedliwości, po konsultacjach z Naczelną Radą Adwokacką. W roku 2013 opłata roczna równa była kwocie 2,8-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, czyli wynosiła 4480 zł. Z dniem 1 stycznia 2014 r. wysokość opłaty rocznej wzrośnie – do kwoty odpowiadającej 3,05-krotności minimalnego wynagrodzenia (co wynika z rozporządzenia MS z 5 września 2013 r. w sprawie wysokości opłaty rocznej za aplikację adwokacką, opublikowanego w Dz. U. z 2013 r., poz. 1114). Aplikanci adwokaccy będą się więc w 2014 roku musieli liczyć z nieco większym wydatkiem z tytułu opłaty rocznej, której wysokość wyniesie 5124 zł (3,05 x 1680 zł).

Zwieńczeniem edukacji w formie aplikacji adwokackiej jest końcowy egzamin adwokacki, przeprowadzany przez komisje, powoływane przez Ministra Sprawiedliwości. Ogłoszenie
o corocznym egzaminie adwokackim publikowane jest przez Ministerstwo Sprawiedliwości w Biuletynie Informacji Publicznej, nie później niż 90 dni przez terminem przeprowadzenia egzaminu. Ogłoszenie takie wskazuje w szczególności:

  • termin przeprowadzenia poszczególnych części (pięciu) egzaminu
  • właściwość miejscową i adresy komisji egzaminacyjnych
  • termin do złożenia wniosku o dopuszczenie aplikanta do egzaminu adwokackiego
  • wysokość opłaty za przystąpienie do egzaminu (obecnie wynosi ona 80% minimalnego wynagrodzenia)

Weryfikujący zdolność kandydata do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu adwokata egzamin adwokacki złożony jest z pięciu pisemnych części. Każda z części egzaminu obejmuje swoim zakresem inny zakres:

  • I – zadanie z prawa karnego, , polegające na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji,
    a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny
  • II -  zadanie z prawa cywilnego lub rodzinnego, polegające na sporządzeniu pozwu
    lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia -
    na przygotowaniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny
  • III -  zadanie z zakresu prawa gospodarczego, polegające na przygotowaniu umowy, bądź sporządzeniu pozwu \ wniosku \ apelacji, a w przypadku uznania braku podstaw do ich wniesienia – na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny
  • IV -  zadanie z prawa administracyjnego, polegające na przygotowaniu skargi
    do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaś w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia –  na przygotowaniu stosownej opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny
  • V – zadanie z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki adwokackiej, polegające
    na przygotowaniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny

Każda ze wskazanych wyżej części egzaminu adwokackiego podlega osobnej ocenie. Uczestnik egzaminu uzyskuje każdorazowo ocenę pozytywną (z wyszczególnieniem skali od dostatecznej do celującej) lub ocenę negatywną (niedostateczną). Warunkiem uzyskania całościowej pozytywnej  oceny z egzaminu adwokackiego jest osiągnięcie przez uczestnika egzaminu pozytywnych ocen ze wszystkich pięciu części egzaminu.

W razie niepowodzenia na egzaminie adwokackim (tzn. w przypadku nieuzyskania kompletu pozytywnych ocen na każdej z części egzaminu) kandydat do zawodu adwokata może – w kolejnych latach – ponownie przystąpić do egzaminu. Za każdym jednak razem zobowiązany jest jednak przystąpić do wszystkich części egzaminu (nie zaś tylko do tych, z których wcześniej uzyskał ocenę negatywną).

Osoba, która zdała egzamin adwokacki (uzyskała całościową ocenę pozytywną), jest uprawniona do złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów. Po dokonaniu wpisu, osoba taka może rozpocząć samodzielne wykonywanie zawodu adwokata.